శ్రీఅరవిందులుభారతీయఆధ్యాత్మికచరిత్రలోఒకమహోన్నతశిఖరం. ఆయనజీవితంకేవలంఒకయోగిజీవితకథకాదు; మనిషితనలోనిదైవికశక్తినిమేల్కొలిపి, తనజీవితాన్నేఒకసాధనగామార్చుకోవచ్చుననే మహత్తరసందేశానికిప్రతిరూపం.స్వాతంత్ర్యసమరయోధుడిగాప్రారంభమైనఆయనప్రస్థానం, చివరకుసమగ్రయోగంద్వారామానవచైతన్యపరిణామాన్నిదర్శించినమహాయోగిగారూపాంతరంచెందింది.
శ్రీఅరవిందులు1872ఆగస్టు15నకలకత్తాలోజన్మించారు. బాల్యంలోనేఆయననుతండ్రిఇంగ్లాండ్కుపంపించారు. పాశ్చాత్యవిద్య, గ్రీకు-లాటిన్సాహిత్యం, యూరోపియన్తత్వశాస్త్రంఆయనమేధస్సునుపదునుపెట్టాయి. కేంబ్రిడ్జ్లోవిద్యాభ్యాసంచేసినఆయనభారతదేశానికితిరిగివచ్చినప్పుడు, భారతదేశంఆయనకుకేవలంజన్మభూమిగాకాకుండాఒకసజీవమైన శక్తిగాఅనుభూతికలిగింది.
భారతదేశానికితిరిగివచ్చినతర్వాతబరోడాసంస్థానంలోపనిచేస్తూఆయనభారతీయసంస్కృతినిలోతుగాఅధ్యయనంచేశారు. సంస్కృతం, వేదాలు, ఉపనిషత్తులు, గీతవంటిభారతీయజ్ఞానసంపదఆయనలోకొత్తఆలోచనలకుదారితీశాయి. అదేసమయంలోదేశంవిదేశీపాలనలోఉండటంఆయనహృదయాన్నికలచివేసింది. దేశస్వాతంత్ర్యంకోసంఆయనరాజకీయరంగంలోకిప్రవేశించారు.
ఆయనకుస్వాతంత్ర్యంఅనేదికేవలంరాజకీయఅధికారమార్పుకాదు.భారతదేశంతనఆత్మనుతిరిగిపొందడంఅనిఆయనభావించారు. బెంగాల్విభజనసమయంలోఆయనజాతీయోద్యమంలోప్రముఖనాయకుడయ్యారు. ఆయనరచనలుయువతలోజాతీయచైతన్యాన్నిరగిలించాయి. అయితేఈబాహ్యవిప్లవంవెనుకఆయనలోఅంతర్గతంగా మరోగొప్పవిప్లవంనిశ్శబ్దంగాప్రారంభమవుతోంది – అదిఆధ్యాత్మికవిప్లవం.
1908లోఅలీపూర్కుట్రకేసులోఆయనఅరెస్టయ్యారు. దాదాపుఒకసంవత్సరంజైలులోగడిపారు. కానీఆజైలుఆయనకుఒక నిర్బంధస్థలంకాకుండా, ఆధ్యాత్మికప్రయోగశాలగామారింది. ఒంటరితనం, నిశ్శబ్దంమధ్యఆయనకుగాఢమైనఆధ్యాత్మికఅనుభవాలుకలిగాయి. ప్రతిమనిషిలోనూ, ప్రతిజీవిలోనూ, ప్రకృతిలోనూదైవసాన్నిధ్యాన్నిఅనుభవించినట్లుఆయనతరువాతవివరించారు.
జైలునుంచిబయటకువచ్చినతర్వాతఆయనజీవితంఒకకీలకమలుపుతిరిగింది. రాజకీయరంగంనుంచిక్రమంగావైదొలిగి, 1910లోపాండిచ్చేరికివెళ్లారు. అక్కడినుంచిఆయనజీవితానికిప్రధానలక్ష్యం యోగసాధనఅయింది.
అయితేశ్రీఅరవిందులయోగ సాధన, సంప్రదాయంలోనిసాధారణమార్గాలపునరావృతంకాదు. ఆయనయోగ సాధనని కేవలంప్రపంచాన్నిపరిత్యజించి, వ్యక్తిగతమోక్షాన్నిపొందడానికిఉపయోగించేమార్గంగాచూడలేదు. ఆయనప్రశ్నమరింతవిశాలమైనది:
“మనిషిచైతన్యంఇంకాఉన్నతస్థాయికిపరిణామంచెందగలదా? ఆఉన్నతచైతన్యంమనదైనందినజీవితంలోకిదిగివచ్చి, మనఆలోచనలను, భావాలను, శరీరాన్నికూడామార్చగలదా?”
ఈప్రశ్నకుఆయనఇచ్చినసమాధానమేసమగ్రయోగం (Integral Yoga).
శ్రీఅరవిందులదృష్టిలోమనిషిఒకపరిపూర్ణ జీవికాదు; అతడుఒకపరిణామక్రమంలోనిమధ్యదశ. ప్రకృతిమొదటజడపదార్థాన్ని, తరువాతజీవాన్ని, తరువాతమనస్సునుఅభివృద్ధిచేసింది. ఇకమానవునిలోఉన్నతదుపరిఅవకాశంఅతిమానసికలేదాసుప్రమెంటల్చైతన్యం. మనిషితనలోనిఉన్నతచైతన్యాన్నిమేల్కొల్పితే, భవిష్యత్తులోమరింతఉన్నతమైనజీవనవిధానంసాధ్యమవుతుందనిఆయనవిశ్వసించారు.
ఈయోగ సాధనలో జీవితాన్నిత్యజించడంకన్నాజీవితాన్నేదైవికంగామార్చడంప్రధానలక్ష్యం. మనస్సు, హృదయం, సంకల్పం, శరీరం – మనిషిలోనిప్రతీ భాగంసాధనలోభాగమే. అందుకేదీనిని“సమగ్ర”యోగంఅంటారు.
ఈసాధనలోమొదటిఅడుగుఅంతర్ముఖత. మనలోనికోరికలు, భయాలు, అహంకారం, అసూయ, అస్థిరతలనుగమనించడం. వాటినిబలవంతంగాఅణచివేయడంకాదు; వాటిమూలాన్నిఅర్థంచేసుకుని, ఉన్నతమైనచైతన్యానికిసమర్పించడం.
శ్రీఅరవిందులయోగ సాధనలో సమర్పణకువిశేషమైనస్థానంఉంది. “నేను”అనేఅహంకారకేంద్రాన్నితగ్గించి, దైవశక్తిమనద్వారాపనిచేయడానికిమనసునుతెరవడంసాధనలోముఖ్యమైనభాగం. అంతేకాక, జీవితంలోనిప్రతిపని – చదువు, ఉద్యోగం, సేవ, సంబంధాలు, ఆలోచన అన్నీ కూడా సాధనగామారవచ్చు.
ఈఆధ్యాత్మికప్రయాణంలోమిర్రాఅల్ఫాస్సా, తరువాతభక్తులచే “దమదర్”అనిపిలువబడినమహనీయురాలు, శ్రీఅరవిందులతోకలిసికీలకపాత్రపోషించారు. పాండిచ్చేరిలోఏర్పడినఆశ్రమంవారిసమగ్రయోగ సాధనకి ఒకజీవనప్రయోగంగామారింది.
శ్రీఅరవిందులసందేశంలోఅత్యంతఉత్తేజకరమైనఅంశంఏమిటంటే – మనిషితనపరిమితులనుఅంతిమసత్యంగాభావించకూడదు.మనలోఇప్పటివరకువ్యక్తంకానిఅపారమైనసామర్థ్యంఉంది. మనస్సుఎంతగొప్పదైనా, దానిపైనఇంకాఉన్నతమైనచైతన్యవంతమైన అనేకానేక స్థాయిలు ఉన్నాయనిఆయనసూచించారు.
ఆయనరచనల్లోThe Life Divine, The Synthesis of Yoga, Savitriవంటిమహత్తరగ్రంథాలుప్రపంచఆధ్యాత్మికసాహిత్యంలోవిశిష్టస్థానంసంపాదించాయి. ముఖ్యంగాSavitriలోఆయనమానవజీవితం, మరణం, ప్రేమ, దైవత్వం, పరిణామంవంటిఅంశాలనుఅద్భుతమైనకవితాదృష్టితోఆవిష్కరించారు.
శ్రీఅరవిందులయోగ సాధన మనకుఒకగొప్పవిషయాన్నినేర్పుతుంది:ఆధ్యాత్మికతఅంటేప్రాపంచిక జీవనం నుండి పారిపోవడంకాదు; జీవితాన్నిఉన్నతంగామార్చడం.సమస్యలనుంచిదూరంగావెళ్లడంకాదు; మనచైతన్యాన్నిఉద్దీపనం చేసి సమస్యలనుఎదుర్కొనేశక్తినిపెంచుకోవడం. ప్రపంచాన్నిమార్చాలనికోరుకునేముందు, మనలోనిచైతన్యాన్నిపెంపొందింపచేసుకోవడం. .
ఆయనప్రస్థానంమనకుఒకదీపస్తంభంలాంటిది. దేశంకోసంపోరాడినవిప్లవకారుడు, జ్ఞానంకోసంఅన్వేషించినతత్వవేత్త, అంతరంగాన్నిజయించేందుకుసాధనచేసినయోగి, మానవభవిష్యత్తునుదర్శించినదార్శనికుడు – ఈరూపాలన్నీశ్రీఅరవిందులలోఒకటిగాకలిశాయి.
భారతదేశాన్నికేవలంఒకదేశంగాచూడనిమహర్షిశ్రీఅరవిందులు – ఆమెనుఒకసజీవ చైతన్యంగా, ఒకమహాశక్తిగా, ఒకదివ్యమైనమాతృస్వరూపంగాదర్శించారు.ఆయనకళ్లకుభారతదేశంఅంటేపటంలోకనిపించేసరిహద్దులుకాదు; యుగయుగాలుగాతపస్సుచేసినఋషులశ్వాస, వేదమంత్రాలనాదం, ఉపనిషత్తులనిశ్శబ్దజ్ఞానం, కోట్లాదిహృదయాల్లోకొట్టుకునేఒకేఆత్మస్పందన.
ఆయనకుభారతమాతఒకభావకల్పనకాదు.ఈ పవిత్ర పుడమిలో ఒకదివ్యసాన్నిధ్యాన్నిఆయనఅనుభవించారు.హిమాలయాలనిశ్చలతలోఆమెతపస్సును, గంగాప్రవాహంలోఆమెకరుణను, భారతీయజనజీవనంలోనిసాధారణతలోఆమెసహనాన్ని, శతాబ్దాలచరిత్రలోఆమెఅజేయమైనజీవశక్తినిదర్శించారు.
భారతదేశంఎన్నోదెబ్బలుతిన్నది. ఎన్నోరాజ్యాలువచ్చాయి, వెళ్లాయి. సామ్రాజ్యాలుఎదిగాయి, కూలిపోయాయి. అయినాఈనేలయొక్కఅంతరాత్మచావలేదు.ఆనశించనిజీవశక్తినేశ్రీఅరవిందులుభారతదేశపుఅసలైనస్వరూపంగాచూశారు.బాహ్యంగాబలహీనంగాకనిపించినకాలంలోకూడా, అంతరంగంలోఒకమహత్తరమైనపునర్జన్మకోసంభారత్సిద్ధమవుతోందనిఆయనవిశ్వసించారు.
అందుకేఆయనకుస్వాతంత్ర్యంఅనేదికేవలంపరాయిపాలనఅంతంకావడంకాదు.భారతీయుడిఆత్మలోనిబానిసత్వంతొలగిపోవడమేనిజమైనస్వాతంత్ర్యం.భయంతొలగాలి. ఆత్మన్యూనతతొలగాలి. “మనవల్లఏమవుతుంది?” అనేనిస్సహాయతస్థానంలో“మనలోఅపారమైనశక్తిఉంది”అనేవిశ్వాసంరావాలి. స్వదేశంపట్లప్రేమఒకనినాదంగాకాకుండా, జీవితంమొత్తాన్నిఅర్పించగలతపనగామారాలి.
శ్రీఅరవిందులభారతదేశంగతాన్నిఆరాధిస్తూఅక్కడేఆగిపోయినదేశంకాదు.ఆమెగతంనుంచివెలుగునుతీసుకునిభవిష్యత్తునునిర్మించాలి.వేదాలు, ఉపనిషత్తులు, గీతమనకుఇచ్చినఆత్మజ్ఞానాన్నిఆధునికవిజ్ఞానం, శాస్త్రం, విద్య, సృజనాత్మకతలతోకలపాలి. పాశ్చాత్యప్రపంచంనుంచినేర్చుకోవడంలోసంకోచంఉండకూడదు; కానీనేర్చుకునేక్రమంలోమనస్వరూపాన్నికోల్పోకూడదు.
ఆయనకుభారతీయసంస్కృతిఒకమూసలోబంధించినగతస్మృతికాదు. అదినిరంతరంవికసించేజీవనదృష్టి.అయితేశ్రీఅరవిందులస్వప్నంభారతదేశపుసరిహద్దులవద్దఆగిపోలేదు.భారతదేశంమేల్కొనడంప్రపంచంకోసంకూడాఅవసరమేఅనిఆయనభావించారు. భౌతికశక్తి, సంపద, విజ్ఞానంలోప్రపంచంఎంతోముందుకుసాగినా, మానవునిఅంతరంగంప్రశాంతంగాలేకపోతేఆప్రగతిఅసంపూర్ణమే. మానవుడుతనలోనిఉన్నతమైనచైతన్యాన్నిమేల్కొలిపే దిశగాసాగాలి. ఆప్రయాణంలోభారతదేశంతనఆధ్యాత్మికఅనుభవాన్నిప్రపంచంతోపంచుకోగలదనిఆయనవిశ్వసించారు.
ఇక్కడేశ్రీఅరవిందులభారతదర్శనంఅసాధారణమైనమహత్తునుసంతరించుకుంటుంది.దేశభక్తిఆయనకుఆవేశం కాదు – సాధన. స్వాతంత్ర్యంఆయనకుఅధికారంకాదు – ఆత్మవిముక్తి. సంస్కృతిఆయనకుగత కాలపు జ్ఞాపకంకాదు – భవిష్యత్తుకుమార్గదర్శి. భారతదేశంఆయనకుగర్వించాల్సినగతంమాత్రమేకాదు – సృష్టించాల్సినభవిష్యత్తు.
అరవిందులదృష్టిలోభారతమాతఇంకాతనసంపూర్ణరూపాన్నిప్రపంచానికిచూపలేదు. ఆమెఅంతరంగంలోఒకఅపారమైనశక్తినిద్రిస్తోంది. ఆశక్తినిమేల్కొలపాల్సిందిమరెవరోకాదు – మనమే.
అందుకేఆయనభారతదర్శనంమనహృదయాన్నిప్రశ్నిస్తుంది:మనం దేశాన్నిప్రేమిస్తున్నామా?
అయితేఆమెబాధనుమనబాధగాఅనుభవిస్తున్నామా?ఆమెభవిష్యత్తుకోసంమనవంతు సమర్పణని అర్పించడానికిసిద్ధంగాఉన్నామా?మనలోనిస్వార్థం, భయం, నిరాశలనుదాటిఒకఉన్నతమైనభారతాన్నినిర్మించగలమా?
శ్రీఅరవిందులుదర్శించినభారతదేశంఒకజ్ఞాపకంకాదు – ఒకజాగరణ.ఒకభౌగోళికసరిహద్దుకాదు – ఒకఆత్మస్వరూపం.ఒకరాజకీయస్వప్నంకాదు – మానవపరిణామానికిఒకమహత్తరమైనఆశయం.
ఆయనభారతమాతనుచూసినప్పుడుబంధనాల్లోఉన్నదేశాన్నిమాత్రమేచూడలేదు; భవిష్యత్తులోప్రపంచానికివెలుగునిచ్చేమహాశక్తినిచూశారు.
అదర్శాన్నిమనంనిజంగాఅర్థంచేసుకున్నరోజున, భారతదేశంమనకుకేవలం“మనదేశం”గాకనిపించదు – మనబాధ్యతగా, మనసాధనగా, మనలోనేమేల్కొనవలసినఒకమహత్తరచైతన్యంగాకనిపిస్తుంది.
మనిషిచిన్నవాడిగాపుట్టవచ్చు; కానీఅతనిచైతన్యానికిఆకాశమేహద్దు.
జీవితంకేవలంబతకడానికికాదు; పరిణామంచెందడానికి.
యోగ అనేది కేవలంకళ్లుమూసుకునికూర్చోవడంకాదు; మనసంపూర్ణజీవితాన్నిఉన్నతమైనచైతన్యానికిఅర్పించడం.
అందుకే శ్రీఅరవిందులయోగ సాధనా ప్రస్థానంగతాన్నిగురించిచెప్పేకథమాత్రమేకాదు. అదిభవిష్యత్తుకు దిక్సూచి.మనలోనిభయంస్థానంలోధైర్యాన్ని, అజ్ఞానంస్థానంలోజ్ఞానాన్ని, స్వార్థంస్థానంలోవిశాలదృక్పథాన్ని, నిరాశస్థానంలోఆశను, పరిమితిస్థానంలోఅపారమైనచైతన్యాన్నిమేల్కొలిపే పిలుపు.
“మనిషి,పరిణామానికిముగింపుకాదు; ఒకమహత్తరదైవికపరిణామానికిఆరంభం”అనేభావమేశ్రీఅరవిందులజీవితంమనకుఅందించేఅత్యంతఉత్తేజకరమైనసందేశం.
Courtesy: Public Sources
More Stories
క్రాంతివీరసంగొళ్ళిరాయణ్ణ (జన్మతిథి,15వఆగష్టు)
Alluri Sitarama Raju – The Immortal Flame of India’s Freedom Struggle
Ramachandra Vitthal Lad (Dr BHAU DAJI)