దక్షిణాపథాన శివాజీ మహారాజ్

భారతదేశ  చరిత్రలో హిందూస్వరాజ్య పునరుద్ధరణకు ప్రతీకగా నిలిచిన మహనీయుడు ఛత్రపతిశివాజీమహారాజ్. విదేశీ దురాక్రమణలతో, సుల్తానులు మరియు మొఘల్పాలకుల ఆధిపత్యంతో భారతీయరాజ్యాలు బలహీనపడిన కాలంలో స్వాతంత్ర్యం , స్వాభిమానం, ధర్మరక్షణ అనే మూడు ప్రధాన ఆదర్శాలను ముందుంచి ఒక శక్తివంతమైన హిందూరాజ్యాన్ని స్థాపించి న యుగపురుషుడు శివాజీ. ఆయన పట్టాభిషేకదినాన్ని ప్రతిసంవత్సరం *“హిందూసామ్రాజ్యదినోత్సవం”  గా జరుపుకుంటారు.

సా.శ.1674 జూన్ 6న రాయగఢ్కోటలో అత్యంత వైభవంగా శివాజీ మహారాజుకు పట్టాభిషేకం జరిగింది. ఆవేడుక కేవలం ఒక రాజుపట్టాభిషేకం మాత్రమేకాదు; అనేక శతాబ్దాల తర్వాత భారతదేశంలోస్వతంత్ర హిందూ సామ్రాజ్యస్థాపనకు చిహ్నంగానిలిచిన చారిత్రకఘట్టం. అందువల్ల ఈ దినానికి భారతచరిత్రలో ప్రత్యేకమైన స్థానం ఉంది .

13వశతాబ్దం నుండి భారతదేశంలోని అనేక ప్రాంతాలు ఢిల్లీసుల్తానులు, తరువాత బహమనీ సుల్తానులు, దక్కన్సుల్తానులు, మొఘల్చక్రవర్తుల ఆధీనంలోకి వెళ్లాయి. విజయ నగర సామ్రాజ్యం పతనానంతరం దక్షిణభారతదేశంలో కూడా రాజకీయఅస్థిరత ఏర్పడింది. హిందూరాజ్యాలు చిన్నచిన్న సంస్థానాలుగా విడిపోయాయి.

ప్రజలపై అధికపన్నులు, మతపరమైనవివక్ష, దేవాలయాల విధ్వంసం, రాజకీయ అణచివేత వంటి పరిణామాలు చోటుచేసుకున్నాయి. అలాంటి సమయంలో హిందూప్రజల్లో ఆత్మవిశ్వాసాన్నిపెంపొందించి, స్వరాజ్యభావననుప్రజల్లోనాటిననాయకుడుశివాజీమహారాజ్.

1630లో జన్మించిన శివాజీ బాల్యంలోనే తల్లి జిజియాబాయి, గురువు దాదాజీ కొండదేవ్ప్రభావంతో రామాయణం, మహాభారతం, పురాణాల నుంచి ధర్మం, న్యాయం, పరిపాలన వంటి విలువలను నేర్చుకున్నారు.

యువకుడిగా మారిన తరువాత తొరణ, రాజగఢ్, సింహగఢ్వంటి కోటలను స్వాధీనం చేసుకుంటూ స్వరాజ్యానికి పునాదివేశారు. ఆయన యుద్ధవ్యూహాలు, గెరిల్లా పోరాటపద్ధతి, ప్రజలమద్దతు, సమర్థ పరిపాలన వల్ల మరాఠా రాజ్యం వేగంగా విస్తరించింది.

శివాజీ దృష్టిలో రాజ్యం అనేది వ్యక్తిగత అధికారానికి కాదు; ప్రజల సంక్షేమానికి, ధర్మపరిరక్షణకు సాధనం. అందుకే ఆయన పాలనలో రైతులకురక్షణ, మహిళలకుగౌరవం, న్యాయపరమైనపరిపాలనకు ప్రాధాన్యం లభించింది.

శివాజీ అనేక కోటలను జయించి స్వతంత్రపాలకుడిగా ఎదిగినప్పటికీ, అధికారికంగా క్షత్రియరాజుగా గుర్తింపు పొందడం అవసరమైంది. దీని వల్ల రాజ్యానికి చట్టబద్ధత, అంతర్జాతీయ గుర్తింపు, ప్రజలలో విశ్వాసం మరింత పెరుగుతాయి.

కాశీకి చెందిన ప్రసిద్ధ పండితుడు గాగాభట్టును ఆహ్వానించి వేదోక్త విధానంలో పట్టాభిషేకం నిర్వహించారు. భారత దేశ నలుమూలల నుండి పండితులు, సైన్యాధికారులు, సంస్థానాధీశులు హాజరయ్యారు.ఈ వేడుకలో శివాజీ  “ఛత్రపతి” బిరుదును స్వీకరించారు. అలాగే “హైందవధర్మోద్ధారక” అనే భావన ప్రజల్లో బలంగా ప్రతిష్ఠించబడింది.

శివాజీ సాధించిన విజయం ఇస్లాం మూకల పై భారతీయుల స్వాభిమానవిజయం. స్వదేశీపరిపాలనకు ఇది ఒక ఆదర్శం.హిందూ దేవాలయాలు, పుణ్యక్షేత్రాలు, సంస్కృతి, సంప్రదాయాలనురక్షించడంలోశివాజీవిశేషకృషిచేశారు. రైతులసంక్షేమం, సమర్థఆదాయవ్యవస్థ, అవినీతినియంత్రణ, మహిళలరక్షణవంటిఅంశాలలోఆయనపాలనఆదర్శప్రాయమైంది.బాలగంగాధరతిలక్, వీరసావర్కర్, నేతాజీసుభాష్చంద్రబోస్వంటిజాతీయనాయకులుశివాజీనిస్వాతంత్ర్యోద్యమానికిస్ఫూర్తిగాపేర్కొన్నారు.

“హిందూసామ్రాజ్యం” అనేది శివాజీదృష్టిలో భారతీయసంస్కృతి, స్వదేశీపరిపాలన, ధర్మనిరతమైనరాజధర్మం, ప్రజాసంక్షేమంకలగలిపినభావన.

యుద్ధాల్లోమహిళలను, నిరపరాధులనుహింసించరాదనికఠినఆదేశాలుజారీచేశారు. అందువల్లఆయనపాలనధర్మపరమైనదేగానిమతద్వేషపూరితమైనదికాదు.

దక్షిణాపథంపైశివాజీదృష్టి

శివాజీలక్ష్యంకేవలంమహారాష్ట్రవరకుపరిమితంకాలేదు. దక్షిణభారతదేశంలోనిహిందూరాజ్యాలనుఏకతాటిపైకితీసుకువచ్చిశక్తివంతమైనరాజకీయవ్యవస్థనునిర్మించాలనిభావించారు.

విజయనగరసామ్రాజ్యంపతనానంతరంఏర్పడినరాజకీయశూన్యతనుపూరించి, దక్షిణభారతదేశంలోస్థిరమైనపరిపాలననునెలకొల్పేందుకుఆయనప్రణాళికలురూపొందించారు.ఈనేపథ్యంలోనేఆయనదక్షిణాపథయాత్రలకుశ్రీకారంచుట్టారు. ఆయాత్రలుకేవలంసైనికదండయాత్రలుకాకుండా, రాజకీయమైత్రి, వ్యూహాత్మకకోటలస్వాధీనం, దక్షిణభారతరాజ్యాలతోసంబంధాలబలోపేతంవంటిఅనేకలక్ష్యాలనుకలిగిఉన్నాయి.

అవిభారతదేశరాజకీయ, సామాజిక, సాంస్కృతిక, సైనికచరిత్రపైదీర్ఘకాలప్రభావాన్నిచూపాయి. ముఖ్యంగాకర్ణాటక, తమిళనాడు, ఆంధ్ర–తెలంగాణప్రాంతాలరాజకీయపరిణామాలపైవాటిముద్రస్పష్టంగాకనిపిస్తుంది.

శివాజీమహారాజ్దక్షిణయాత్రలద్వారాజింజీ, వెల్లోరు, తంజావూరువంటివ్యూహాత్మకకేంద్రాలనుబలోపేతంచేశారు. తరువాతఔరంగజేబుమరాఠాలపైవిస్తృతదండయాత్రలుచేసినప్పుడు, ఈప్రాంతాలేమరాఠాపోరాటానికికేంద్రాలుగామారాయి.

ప్రత్యేకించిజింజీకోటమరాఠాప్రతిఘటనకుప్రధానకేంద్రంగానిలిచింది. శివాజీకుమారుడురాజారాంమహారాజుఅక్కడినుంచేమరాఠాపోరాటాన్నికొనసాగించి, మొఘల్సైన్యాన్నిసంవత్సరాలపాటునిలువరించారు. శివాజీముందుచూపుతోనిర్మించినఈరక్షణవ్యవస్థమరాఠాసామ్రాజ్యాన్నిపూర్తిగాకూలిపోకుండాకాపాడింది.

శివాజీమహారాజ్దక్షిణయాత్రలఅనంతరంతంజావూరులోమరాఠాపాలనమరింతబలపడింది. ఆయనసవతిసోదరుడుఏకోజీ (వెంకోజీ) స్థాపించినతంజావూరుమరాఠారాజ్యందాదాపురెండుశతాబ్దాలపాటుకొనసాగింది.

ఈరాజవంశంకళలు, సంగీతం, సాహిత్యం, దేవాలయాలఅభివృద్ధికివిశేషసేవలుచేసింది. ముఖ్యంగాసరస్వతిమహల్గ్రంథాలయంఅభివృద్ధి, సంస్కృతం, తెలుగు, తమిళం, మరాఠీభాషలగ్రంథాలసంరక్షణలోతంజావూరుమరాఠాపాలకులకృషివిశేషమైనది. దీనివల్లదక్షిణభారతదేశంలోసాంస్కృతికవికాసానికిబలమైనపునాదిఏర్పడింది.

శివాజీపరిపాలనలోనికొన్నిప్రధానసూత్రాలుదక్షిణభారతదేశంలోనిఅనేకప్రాంతాలపాలకులనుప్రభావితంచేశాయి.

* సమర్థమైనఆదాయవ్యవస్థ.

* కోటలఆధారితరక్షణవ్యవస్థ.

* స్థానికఅధికారులబాధ్యతాయుతమైనపరిపాలన.

* రైతులరక్షణకుప్రాధాన్యం.

* సైన్యంలోప్రతిభకుప్రాముఖ్యత.

ఈవిధానాలుతరువాతమరాఠాపాలకులుమాత్రమేకాక, ఇతరప్రాంతీయరాజ్యాలచేత కూడాఅనుసరించబడ్డాయి.

శివాజీమహారాజ్భారతదేశంలోసముద్రరక్షణప్రాముఖ్యతనుతొలిగాగ్రహించినరాజుల్లోఒకరు. పశ్చిమతీరంలోఆయననిర్మించిననౌకాదళంవిదేశీవలసశక్తులైనపోర్చుగీసు, డచ్, ఆంగ్లేయులకార్యకలాపాలనుగమనిస్తూభారతతీరభద్రతకుబలాన్నిచేకూర్చింది.

దక్షిణభారతదేశతీరప్రాంతాలభద్రతకూఈవ్యూహంపరోక్షంగాఉపయోగపడింది. సముద్రవాణిజ్యం, తీరప్రాంతరక్షణ, నౌకాశ్రయాలఅభివృద్ధివంటిఅంశాలపైభారతీయపాలకుల్లోకొత్తఅవగాహనఏర్పడింది.

శివాజీమహారాజ్మరాఠీసంస్కృతినిమాత్రమేప్రోత్సహించలేదు. ఆయనకన్నడ, తెలుగు, తమిళప్రాంతాలసంస్కృతులనుగౌరవించారు. స్థానికదేవాలయాలకురక్షణకల్పించారు. పండితులనుఆదరించారు. దీనివల్లప్రాంతీయసంస్కృతులమధ్యపరస్పరగౌరవభావంపెరిగింది.తంజావూరుమరాఠారాజులకాలంలోతెలుగునాటకాలు, సంగీతం, భరతనాట్యం, కర్ణాటకసంగీతంవిశేషంగాఅభివృద్ధిచెందాయి. ఈసాంస్కృతికవారసత్వంలోశివాజీదక్షిణయాత్రలప్రభావంపరోక్షంగాకనిపిస్తుంది.

19వ, 20వశతాబ్దాలలోభారతస్వాతంత్ర్యోద్యమనాయకులుశివాజీమహారాజ్‌నుధైర్యం, స్వాభిమానం, స్వరాజ్యభావనకుప్రతీకగాచూశారు.లోకమాన్యబాలగంగాధరతిలక్శివాజీజయంతిఉత్సవాలనుప్రజల్లోజాతీయచైతన్యంపెంపొందించేవేదికగాఉపయోగించారు. వీరసావర్కర్, నేతాజీసుభాష్చంద్రబోస్వంటినాయకులుకూడాశివాజీసాహసాన్నిఆదర్శంగాపేర్కొన్నారు. బ్రిటిష్పాలనకువ్యతిరేకంగాపోరాడుతున్నయువతలోఆయనజీవితందేశభక్తినిరగిలించింది.

నేడుహిందూసామ్రాజ్యదినోత్సవంకేవలంఒకచారిత్రకసంఘటననుస్మరించుకునేరోజుమాత్రమేకాదు. అదిమంచిపరిపాలన, స్వాభిమానం, ధైర్యం, ప్రజాసేవ, జాతీయఐక్యతవంటివిలువలనుగుర్తుచేసేసందర్భం.

ఈదినోత్సవంద్వారామనంగ్రహించాల్సినముఖ్యమైనఅంశాలు:

* స్వరాజ్యంఅంటేప్రజలసంక్షేమానికిఅంకితమైనపాలన.

* ధర్మరక్షణఅంటేఅన్నివర్గాలన్యాయమైనహక్కులనుకాపాడడం.

* దేశరక్షణకుబలమైనపరిపాలన, సమర్థసైన్యంఅవసరం.

* సాంస్కృతికవారసత్వపరిరక్షణప్రతితరంబాధ్యత.

* ప్రాంతీయభేదాలకుఅతీతంగాజాతీయఐక్యతనుబలోపేతంచేయడం.

శివాజీమహారాజ్జీవితంలోకనిపించేకొన్నిగొప్పలక్షణాలునేటికీస్ఫూర్తిదాయకమైనవి:

* దూరదృష్టిగలనాయకత్వం.

* అపూర్వసాహసం, కార్యదీక్ష.

* మాతృభూమిపైఅపారమైనప్రేమ.

* స్త్రీలకుగౌరవం, ప్రజలపట్లకరుణ.

* సమర్థపరిపాలన, క్రమశిక్షణ.

* సంక్షోభాల్లోధైర్యంగానిర్ణయాలుతీసుకునేనాయకత్వం.

ఈవిలువలేఆయననుభారతదేశచరిత్రలోచిరస్థాయిగానిలబెట్టాయి.

ఛత్రపతిశివాజీమహారాజ్భారతదేశచరిత్రలోఒకమహోన్నతయుగాన్నిసృష్టించినరాజనీతినిపుణుడు, సైనికవ్యూహకర్త, ప్రజాహితపాలకుడు. ఆయనపట్టాభిషేకంతోస్వరాజ్యభావనకుసంస్థాగతరూపంలభించింది. అందుకేఆదినాన్నిహిందూసామ్రాజ్యదినోత్సవంగాగౌరవంతోస్మరించుకుంటారు.

దక్షిణాపథంలోఆయనచేపట్టినయాత్రలుమరాఠాసామ్రాజ్యవిస్తరణకుమాత్రమేకాకుండా, దక్షిణభారతదేశరాజకీయస్థిరత్వానికి, సాంస్కృతికపునరుజ్జీవనానికి, భారతీయఐక్యతకుకూడాపునాదివేశాయి. జింజీనుండితంజావూరువరకు, గోల్కొండనుండికర్ణాటకవరకుఆయనప్రభావంఅనేకరూపాల్లోకనిపిస్తుంది.

నేటిభారతదేశంలోకూడాశివాజీమహారాజ్జీవితంమనకుస్వాభిమానం, దేశభక్తి, సమర్థపరిపాలన, నైతికనాయకత్వం, సాంస్కృతికగౌరవంవంటిశాశ్వతవిలువలనుబోధిస్తుంది. అందువల్లహిందూసామ్రాజ్యదినోత్సవంగతాన్నిస్మరించడమేకాకుండా, భవిష్యత్తునునిర్మించడానికిస్ఫూర్తినిచ్చేచారిత్రకసందర్భంగానిలుస్తుంది.