శ్రీ భద్రిరాజు కృష్ణమూర్తి గారు – సంస్కృత తెలుగు భాషలకు వారధి

భద్రిరాజు కృష్ణమూర్తి గారు భారతదేశంలోని ప్రముఖ భాషావేత్తలలో ఒకరు. 1928 జూన్ 19న ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని ఒంగోలులో జన్మించిన ఆయన చిన్ననాటి నుంచే భాషల పట్ల ఆసక్తి పెంపొందించుకున్నారు.

కృష్ణమూర్తి గారు తెలుగు భాషతో పాటు ద్రావిడ భాషల వ్యాకరణం, చరిత్ర, మూలాలు మరియు వాటి పరస్పర సంబంధాలపై లోతైన పరిశోధనలు చేశారు. ఆయన పరిశోధనలు ద్రావిడ భాషాశాస్త్రానికి కొత్త దిశను చూపించాయి. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ద్రావిడ భాషలపై అధ్యయనం చేసే పండితులకు ఆయన రచనలు మార్గదర్శకంగా నిలిచాయి.

భద్రిరాజు కృష్ణమూర్తి గారు సంస్కృత–తెలుగు భాషల అవినాభావ సంబంధం; ఈ విషయమై వారి  పరిశోధనలు  మరియు తెలుగు సాహిత్యానికి ఆయన చేసిన మహోన్నత సేవ గురించి అర్థం చేసుకునే ప్రయత్నం చేద్దాం.

భారతీయ సంస్కృతి అనేది అనేక భాషల, అనేక సంప్రదాయాల, అనేక ఆలోచనా ప్రవాహాల సంగమం. ఆ సంగమంలో సంస్కృతం మరియు తెలుగు భాషల మధ్య ఏర్పడిన అనుబంధం విశేషమైనది. వేల సంవత్సరాల చరిత్రలో ఈ రెండు భాషలు ఒకదానిని మరొకటి ప్రభావితం చేసుకుంటూ భారతీయ జ్ఞాన సంపదను సమృద్ధి చేశాయి. తెలుగు భాష యొక్క వికాసాన్ని, దాని సాహిత్య సంపదను, దాని భావవ్యక్తీకరణ వైభవాన్ని పరిశీలించినప్పుడు సంస్కృత భాష ప్రభావం ప్రతి అడుగులోనూ దర్శనమిస్తుంది. అయితే ఈ ప్రభావం యొక్క స్వరూపం ఏమిటి? సంస్కృతం తెలుగును ఎలా ప్రభావితం చేసింది? తెలుగు తన స్వతంత్రతను ఎలా కాపాడుకుంది? ఈ ప్రశ్నలకు శాస్త్రీయ సమాధానాలు అందించిన మహనీయ భాషాశాస్త్రవేత్త భద్రిరాజు కృష్ణమూర్తి గారు.

భద్రిరాజు కృష్ణమూర్తి గారి పరిశోధనల గొప్పతనం ఏమిటంటే, ఆయన సంస్కృత–తెలుగు సంబంధాన్ని భావోద్వేగాల దృష్టితో కాకుండా చారిత్రక, భాషాశాస్త్రీయ, సాహిత్యపరమైన ఆధారాలతో పరిశీలించారు. ఫలితంగా తెలుగు భాష యొక్క అసలు స్వరూపం వెలుగులోకి వచ్చింది. తెలుగు సంస్కృతానికి పర్యాయం కాదని, అదే సమయంలో సంస్కృత ప్రభావం లేకుండా తెలుగు సాహిత్య చరిత్రను ఊహించడం అసాధ్యమని ఆయన నిరూపించారు.

భద్రిరాజు కృష్ణమూర్తి గారి అభిప్రాయం ప్రకారం సంస్కృతం కేవలం ఒక భాష మాత్రమే కాదు; అది భారతీయ జ్ఞాన సంపదకు ప్రధాన వాహిక. వేదాలు, ఉపనిషత్తులు, పురాణాలు, దర్శనాలు, కావ్యాలు, వ్యాకరణ శాస్త్రాలు, నాట్యశాస్త్రం, అలంకార శాస్త్రం వంటి అనేక విజ్ఞాన శాఖలు సంస్కృతం ద్వారా భారతదేశమంతటా వ్యాపించాయి.

ఈ మహత్తర జ్ఞాన సంపద తెలుగు ప్రాంతాలకు చేరినప్పుడు అది తెలుగువారి ఆలోచనా ప్రపంచాన్ని ప్రభావితం చేసింది. తెలుగు కవులు, పండితులు, రాజులు సంస్కృతాన్ని ఆదరించారు. సంస్కృతంలోని భావ సంపదను తెలుగులోకి తీసుకువచ్చారు. ఈ ప్రక్రియలో తెలుగు భాష మరింత విస్తరించింది.

భద్రిరాజు కృష్ణమూర్తి గారు ఈ పరిణామాన్ని “భాషా ఆధిపత్యం”గా కాకుండా “సాంస్కృతిక సమ్మేళనం”గా చూశారు.

తెలుగు సాహిత్య చరిత్రను పరిశీలిస్తే దాని మొదటి మహాకావ్య ఘట్టమే సంస్కృతంతో ముడిపడి ఉంటుంది. నన్నయ భట్టారకుడు మహాభారతాన్ని తెలుగులో అనువదించిన సందర్భం కేవలం ఒక అనువాద యత్నం కాదు; అది తెలుగు సాహిత్యానికి కొత్త దిశను చూపిన యుగప్రవర్తక ఘట్టం.

భద్రిరాజు కృష్ణమూర్తి గారు ఈ విషయాన్ని ప్రత్యేకంగా గుర్తించారు. ఆయన అభిప్రాయం ప్రకారం నన్నయ కేవలం సంస్కృతాన్ని తెలుగులోకి మార్చలేదు; సంస్కృత భావజాలాన్ని తెలుగు భాషా స్వభావానికి అనుగుణంగా పునర్నిర్మించాడు. ఈ ప్రక్రియలో తెలుగు సాహిత్యం ఒక కొత్త సాహిత్య ప్రపంచాన్ని నిర్మించుకుంది.

తరువాత తిక్కన, ఎర్రప్రగడ, శ్రీనాథుడు, పోతన, పెద్దన వంటి మహాకవులు కూడా సంస్కృత సంప్రదాయాన్ని స్వీకరించి దానిని తెలుగుదనంతో మేళవించారు. ఈ సాహిత్య పరిణామాన్ని శాస్త్రీయంగా విశ్లేషించి తెలుగు–సంస్కృత సంబంధానికి చారిత్రక రూపాన్ని ఇచ్చినవారిలో భద్రిరాజు కృష్ణమూర్తి గారు ప్రముఖులు.

తెలుగు భాషలో కనిపించే అత్యంత విశేష లక్షణం దాని పదసంపదలోని వైవిధ్యం.

భద్రిరాజు కృష్ణమూర్తి గారు చేసిన అధ్యయనాల ప్రకారం తెలుగు భాషలోని ఉన్నత సాహిత్య పదజాలంలో గణనీయమైన భాగం సంస్కృత మూలం కలిగినది.

“ధర్మం”, “కర్మ”, “జ్ఞానం”, “విద్య”, “సత్యం”, “ప్రేమ”, “సంస్కృతి”, “భావం”, “సమాజం”, “రాజ్యం”, “శాస్త్రం”, “కవిత్వం” వంటి పదాలు నేడు తెలుగు జీవితంలో అంతర్భాగమైపోయాయి. ఈ పదాలు కేవలం పదాలుగానే మిగలలేదు; వాటితో పాటు ఒక విశాలమైన తాత్విక ప్రపంచం కూడా తెలుగులోకి ప్రవేశించింది.

భద్రిరాజు కృష్ణమూర్తి గారి పరిశోధనల ప్రకారం సంస్కృత పదాలు తెలుగులోకి వచ్చిన తరువాత అవి పూర్తిగా తెలుగు భాషా వ్యవస్థలో కలిసిపోయాయి. అవి పరాయి పదాలుగా మిగలలేదు. తెలుగు ప్రజల ఆలోచనా విధానంలో భాగమయ్యాయి.

తెలుగు సాహిత్య వికాసంలో సంస్కృత అలంకార శాస్త్రం, ఛందస్సు, రస సిద్ధాంతం విశేష పాత్ర పోషించాయి. భద్రిరాజు కృష్ణమూర్తి గారు పరిశీలించిన ముఖ్యమైన అంశం ఏమిటంటే తెలుగు కవిత్వం తన సౌందర్య దృష్టిని ప్రధానంగా సంస్కృత సంప్రదాయం నుంచి స్వీకరించింది. శృంగార రసం, వీర రసం, కరుణ రసం, శాంత రసం వంటి భావనలను తెలుగు కవులు సంస్కృత కావ్య సంప్రదాయం నుంచి గ్రహించారు. అయితే వాటిని యథాతథంగా అనుసరించలేదు. తెలుగు జీవితానుభవాలకు అనుగుణంగా మలచుకున్నారు. అందుకే పోతన భాగవతం చదివినప్పుడు మనకు సంస్కృత పురాణ భావజాలం కనిపించినప్పటికీ, దాని హృదయం మాత్రం తెలుగుదనంతో నిండి ఉంటుంది. ఈ సమ్మేళన స్వరూపాన్ని భద్రిరాజు కృష్ణమూర్తి గారు అత్యంత స్పష్టంగా వివరించారు.

సంస్కృత వ్యాకరణ సంప్రదాయం భారతదేశంలో అత్యంత పురాతనమైనది. పాణిని వంటి మహావ్యాకరణకారుల కృషి ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రశంసలు పొందింది. తెలుగు వ్యాకరణ రచయితలు కూడా ఈ సంప్రదాయాన్ని అధ్యయనం చేశారు. భద్రిరాజు కృష్ణమూర్తి గారి పరిశోధనలు తెలుగులోని వ్యాకరణ సంప్రదాయాలు సంస్కృత ప్రభావాన్ని ఎలా స్వీకరించాయో వివరిస్తాయి.

అయితే ఆయన దృష్టిలో తెలుగు వ్యాకరణ నిర్మాణం పూర్తిగా ద్రావిడ స్వభావం కలిగినది. సంస్కృత వ్యాకరణ ప్రభావం ఉన్నప్పటికీ తెలుగు తన స్వతంత్రతను కోల్పోలేదు. ఈ సమతుల్య దృక్పథమే ఆయన పరిశోధనలకు ప్రత్యేక గౌరవాన్ని తెచ్చిపెట్టింది.

భద్రిరాజు కృష్ణమూర్తి గారి రచనలలో పదేపదే కనిపించే భావన ఏమిటంటే భాషల మధ్య పోటీ ఉండదు; పరస్పర సహకారం ఉంటుంది. తెలుగు మరియు సంస్కృతం మధ్య ఉన్న సంబంధాన్ని కొందరు ఆధిపత్య–ఆధీనత కోణంలో చూడగా, కృష్ణమూర్తి గారు దానిని సాంస్కృతిక సహజీవనంగా వివరించారు. తెలుగు సంస్కృతం నుండి అనేక అంశాలను స్వీకరించింది. అదే సమయంలో సంస్కృత గ్రంథాలు తెలుగు ద్వారా ప్రజల్లోకి విస్తృతంగా వ్యాపించాయి. అంటే ఈ సంబంధం ద్విముఖమైనది. ఇది ఒక భాష మరొక భాషను జయించిన చరిత్ర కాదు; ఒకదానిని మరొకటి సమృద్ధి చేసిన చరిత్ర.

భద్రిరాజు కృష్ణమూర్తి గారి కృషిలో అత్యంత గొప్ప అంశం తెలుగు భాష యొక్క గౌరవాన్ని శాస్త్రీయంగా స్థాపించడం. ఆయన ఒకవైపు సంస్కృత ప్రభావాన్ని అంగీకరించారు. మరోవైపు తెలుగు భాష స్వతంత్ర భాష అని ప్రపంచానికి నిరూపించే యత్నం చేశారు.  ఈ రెండు విషయాలను సమన్వయపరచడం సులభం కాదు. ఒకవైపు అతిశయ సంస్కృతాభిమానం, మరోవైపు సంస్కృత వ్యతిరేక భావజాలం – ఈ రెండింటినీ దాటి ఆయన నిష్పాక్షిక పరిశోధన చేశారు. అందువల్ల ఆయన రచనలు నేటికీ ప్రామాణిక గ్రంథాలుగా నిలిచాయి.

భద్రిరాజు కృష్ణమూర్తి గారి కృషి వల్ల తెలుగు సాహిత్య పరిశోధనలో కొత్త దిశలు తెరుచుకున్నాయి. తెలుగు సాహిత్యాన్ని కేవలం కవుల జీవిత చరిత్రల ద్వారా కాకుండా భాషా చరిత్ర, పదసంపద, సాంస్కృతిక మార్పులు, భాషా పరస్పర ప్రభావాల దృష్టితో అధ్యయనం చేసే సంప్రదాయం బలపడింది. ఆయన చూపించిన మార్గంలో నేటికీ అనేక పరిశోధకులు తెలుగు–సంస్కృత సంబంధాలపై అధ్యయనం చేస్తున్నారు.

భద్రిరాజు కృష్ణమూర్తి గారు తెలుగు–సంస్కృత సంబంధాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి ఒక కొత్త దృష్టిని అందించారు. ఆయన పరిశోధనల ద్వారా మనకు స్పష్టమయ్యే విషయం ఏమిటంటే తెలుగు భాష తన స్వరూపాన్ని కాపాడుకుంటూనే సంస్కృత జ్ఞానసంపదను, సాహిత్య వైభవాన్ని, తాత్విక లోతును, సౌందర్య సంప్రదాయాలను ఆహ్వానించి తనలో కలుపుకుంది. అందువల్ల సంస్కృతం మరియు తెలుగు మధ్య ఉన్న సంబంధం సాధారణ భాషా సంబంధం కాదు; అది భారతీయ సంస్కృతికి చెందిన రెండు మహోన్నత ప్రవాహాల సంగమం. ఈ సంగమాన్ని శాస్త్రీయంగా విశ్లేషించి, తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో దాని ప్రాధాన్యాన్ని వెలుగులోనికి తెచ్చిన మహామేధావి భద్రిరాజు కృష్ణమూర్తి గారు. ఆయన కృషి వల్లనే మనం నేడు తెలుగు భాష యొక్క స్వతంత్రతను గౌరవిస్తూనే, సంస్కృతం అందించిన మహత్తర సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని కూడా సముచితంగా అర్థం చేసుకోగలుగుతున్నాము. తెలుగు–సంస్కృత సంబంధంపై ఆయన చేసిన పరిశోధనలు భవిష్యత్ తరాలకు మార్గదర్శకంగా నిలిచి, భారతీయ భాషా–సాహిత్య అధ్యయనంలో చిరస్థాయిగా వెలుగొందుతూనే ఉంటాయి.

భద్రిరాజు కృష్ణమూర్తి గారు విద్యారంగంలో కూడా విశిష్ట సేవలు అందించారు. University of Hyderabad అభివృద్ధిలో కీలక పాత్ర పోషించి, తొలి ఉపకులపతిగా బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు. ఆయన నాయకత్వంలో విశ్వవిద్యాలయం ఉన్నత విద్యా, పరిశోధనా కేంద్రంగా ఎదిగింది.

ఆయన రచించిన The Dravidian Languages అనే గ్రంథం ద్రావిడ భాషాశాస్త్రంలో ప్రామాణిక గ్రంథంగా గుర్తింపు పొందింది. భాషా పరిశోధనలో ఆయన చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా భారత ప్రభుత్వం ఆయనకు Padma Bhushan పురస్కారాన్ని ప్రదానం చేసింది.

2012 ఆగస్టు 11న ఆయన పరమపదించారు. అయినప్పటికీ ఆయన చేసిన పరిశోధనలు, రచనలు మరియు విద్యారంగానికి అందించిన సేవలు నేటికీ భాషా అధ్యయనానికి స్ఫూర్తిగా నిలుస్తున్నాయి. తెలుగు భాషా పరిశోధనకు ఆయన చేసిన సేవలు చిరస్మరణీయమైనవి. అందువల్ల భద్రిరాజు కృష్ణమూర్తి గారు భారత భాషాశాస్త్ర చరిత్రలో శాశ్వత స్థానం సంపాదించుకున్నారు.

-వెల్లంకి రామకృష్ణ