వనపర్తి సంస్థానంలోని ప్రత్యేక మైన నీటిపారుదల ప్రాజెక్టు

వనపర్తి సంస్థానం రాజా

జె.రామేశ్వరరావు(1923-1998) గారి గురించి చాలామందికి తెలియకపోవచ్చు.. ఆయన1957నుంచి1977వరకు మహబూబ్ నగర్ పార్లమెంట్ నియోజకవర్గం సభ్యులు గా ఎంపికయ్యారు.కొంతకాలం ఇండియన్ ఫారిన్ సర్వీస్ లో ఉన్నారు.Orient Longman పబ్లికేషన్స్ స్థాపించారు.వారి శ్రీమతి శాంత హైదరాబాద్ లో చాలా పాపులర్ అయిన “విద్యారణ్య స్కూల్” స్థాపించారు.నటి ఆదితి హైదరీరావు ఆయన మనవరాలు..

దేశంలో మొట్టమొదటి siphon తరహా నీటి పారుదల ప్రాజెక్ట్ కట్టింది వీరి సంస్థానమే. ‘సరళ సాగర్’ ఆ కాలం నాటికి దేశంలో మరెక్కడా siphon తరహా ప్రాజెక్టు లేదు. వీరి అమ్మ గారి పేరు సరళ. 48లో హైదరాబాద్ సంస్థానం దేశంలో కలిసిన తర్వాత నాటి మిలిటరీ ప్రభుత్వం చేతుల మీదుగా ప్రారంభించబడింది.”

సరళసాగర్: భారతదేశంలో మొట్టమొదటి సైఫన్ రకం నీటిపారుదల ప్రాజెక్ట్

భారతదేశంలో నీటిపారుదల రంగంలో విప్లవాత్మకమైన సాంకేతికతను పరిచయం చేసిన అరుదైన ప్రాజెక్టుల్లో సరళసాగర్ ఒకటి. ఇది దేశంలోనే మొదటి సైఫన్ (siphon) తరహా నీటిపారుదల ప్రాజెక్టుగా ప్రసిద్ధి చెందింది.

ఈ ప్రాజెక్టును నిర్మించినది వనపర్తి సంస్థానానికి చెందిన రాజా రమేశ్వరరావు III. ఆయన తన తల్లి పేరు సరళపై ఆధారపడి దీనికి “సరళసాగర్” అని నామకరణం చేశారు. హైదరాబాద్ సంస్థానంలోని ఈ చిన్న రాజసంస్థానం ఆ కాలంలోనే అటువంటి అధునాతన సాంకేతికతను అమలు చేయగలిగింది.

సైఫన్ సాంకేతికత అంటే ఏమిటి?
సాధారణ డ్యామ్‌లు లేదా అణకట్టల నుంచి గురుత్వాకర్షణ ద్వారా నీటిని ప్రవహింపజేస్తాయి. కానీ సైఫన్ విధానంలో నీటిని గుండెలాగా ఎత్తైన ప్రదేశాల నుంచి తక్కువ స్థాయికి స్వయంచాలకంగా, గాలి ఒత్తిడి మరియు వాక్యూమ్ సూత్రాల ఆధారంగా తరలిస్తారు. ఇది ఎత్తైన ప్రాంతాల్లోనూ సమర్థవంతంగా నీటిని అందించే విధానం.

ఈ సాంకేతికతను అమెరికాలోని కాలిఫోర్నియాలో మొదట అమలు చేశారు. రాజా రమేశ్వరరావు తన స్నేహితుడు, ఇంజనీర్ P.S. రామకృష్ణ రాజును అక్కడికి పంపి ఆ సాంకేతికతను అధ్యయనం చేయమని, తిరిగి వచ్చి ఇక్కడ అమలు చేయమని ఆదేశించారు. దాంతో సరళసాగర్ ప్రాజెక్టు రూపొందింది.

ప్రైదరాబాద్ సంస్థానం భారతదేశంలో విలీనమైన తర్వాత (1948 తర్వాత), మిలిటరీ పరిపాలన కాలంలో దీనిని పూర్తిగా ప్రారంభించారు. ఆ కాలంలో దేశంలో ఇలాంటి సైఫన్ ఆధారిత ప్రాజెక్టు మరెక్కడా లేదని చరిత్రకారులు, స్థానిక చరిత్రలో పేర్కొన్నారు.

ఈ ప్రాజెక్టు హైదరాబాద్ నుంచి సుమారు 150 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. 60 సంవత్సరాలకు పైగా కాలం గడిచినా, ఇప్పటికీ భారతదేశంలోనే అత్యంత ప్రత్యేకమైన, ఏకైక సైఫన్ ఆధారిత నీటిపారుదల వ్యవస్థగా కొనసాగుతోంది. ఆసియాలో కూడా ఇలాంటిది మరొకటి లేదని కొన్ని నివేదికలు తెలియజేస్తున్నాయి.

సరళసాగర్ ప్రాజెక్టు ద్వారా ఆ ప్రాంతంలో వ్యవసాయం బాగా అభివృద్ధి చెందింది. ఇది హైదరాబాద్ సంస్థానంలోని స్థానిక పాలకులు చూపిన ఇంజనీరింగ్ దూరదృష్టికి, సాంకేతిక అభివృద్ధికి ఒక గొప్ప ఉదాహరణగా నిలిచింది.

తెలంగాణ వార్తలు ఫేస్ బుక్ పేజీ నుంచి సేకరణ